بسمه
تعالي
طرح
مطالعات و نظارت
بر خشكسالی در
سطح كشور
پيشنهاد
: سازمان هواشناسی
كشور
تابستان
1379
كشور ما در
يكی از مناطق خشك
و نيمه خشك جهان
قرار گرفته است
و خشكی جزء فطرت
و صفت ذاتی آن است
. تغييرات شديد
مقدار بارش ، شدت
و پراكنش زياد
بارندگی و نوسانات
دما از خصوصيات
دائمی اين مناطق
است . خشكسالی نيز
به عنوان يك عارضه
موقت هر چند سال
يكبار در اين مناطق
حادث می شود و در
نتيجة آن مشكلات
خاص اين مناطق
را حادتر می نمايد
.
اثرات خسارت
بار خشكسالی در
ابعاد مختلف ،
برنامه ريزی های
توسعه ای كشور
را دچار ركود نموده
و بحران های گستردة
سياسی ، اجتماعی
و اقتصادی در نواحی
مختلف كشور ايجاد
می نمايد . وقوع
خشكسالی دارای
آثار آشكار و پنهانی
است كه چنانچه
به آنها توجه نشود
بحران های بسيار
گسترده ای را ميتواند
سبب شود . آثار خسارات
خشكسالی در سالهای اخير بر
منابع آب ، كشاورزی،
توليدات دامی ،
مراتع ، مهاجرت
، طغيان آفات و
بيماريهای گياهی
، بهداشت و درمان
بسيار زياد بوده
است .
بعلت عدم
مطالعات گسترده
و جامع و نبود انسجام
در اين مطالعات
در حال حاضر غالب
سئوالات اين بخش
بدون پاسخ باقی
مانده است و با
عبور موقت از يك
دورة بحرانی حاصل
از خشكسالی و عدم
توجه به مهار خسارات
پنهان و طولانی
مدت ، اصل بحران
حاصله بدست فراموشی
سپرده می شود تا
باز مجدداً پس
از مدتی رخداد
خشكسالی جديد مجدداً
بحران های قبلی
با تشديد آغاز
می شود .
بمنظور كاهش
خسارات حاصل از
خشكسالی و دستيابی
به سياستی اصولی منطقی نياز
است اقداماتی در
كوتاه مدت و بلندمدت
صورت پذيرد . گروه
مطالعات خشكسالی
مركز ملی اقليم
شناسی تاكنون مطالعات
موردی را براساس
نياز بخشهای مختلف
انجام داده و نتايج
آن را بموقع نيز
در اختيار مقامات
ذيصلاح قرار داده
است. در اين مقطع
زمانی كه تمامی
مسئولين كشور اهميت
انجام مطالعات
گسترده خشكسالی
و همچنين ضرورت
تغيير مديريت بحران
به مديريت ريسك
را احساس نموده
و پذيرفته اند
، گروه مطالعاتی
خشكسالی مركز ملی
اقليم شناسی اجرای
تحقيقات جامع ملی
و استانی خشكسالی
را پيشنهاد می
نمايد .
مطالعه
و پايش خشكسالی
در كشور اين امكان
را در اختيار مسئولين
قرار خواهد داد
كه در هر لحظه زمانی
بتوانند وضعيت
موجود را با سالهای
قبل مقايسه نموده
و با پيش بينی شرايط
آب و هوائی و بكارگيری
روشهای مقابله
، خسارات را به
حداقل ممكن رسانيده
و مانع ايجاد بحران
های احتمالی ناشی
از آن گردند . هدف
از ارائه اين پروژه
شناخت و تعيين
ابعاد و پايش خسارات
مختلف حاصل از
خشكسالی و ارائه
روشهای مقابله
بمنظور كاهش خسارات
ناشی از آن در كوتاه
مدت و بلندمدت
می باشد . در اين
ارتباط بايستی
شاخص های خشكسالی
مشخصی با توجه
به نوع شرايط جغرافيايی،
اقليمی و اقتصادی
هر منطقه تعريف
گردد .
راهكارها
:
تعريف
و تعيين نمايه
های خشكسالی
Intensity , Duration ,
Severity , Magnitude , Start and End of
Drought Period
استانی
، ملی و منطقه ای
با ديدگاههای هواشناسی
كشاورزی ، آب و
اقتصادی و اجتماعی
تعيين
تقويم زراعی خشكسالی
مراحل مختلف كاشت
، داشت و برداشت
هر محصول و برآورد
نيازهای آبی در
زمان وقوع خشكسالی
و تعيين انحرافات
آنها بمنظور ارائه
روش كاهش خسارات
حاصله
مشخص كردن
روشهای جايگزينی
و بهينه سازی عملكرد
در زمان
وقوع بحران خشكسالی
توصيه
های ترويجی مناسب
برای هر محصول
و برای هر منطقه
با توجه به آب قابل
استحصال در زمان
رخداد خشكسالی
ارائه
خط مشی های كارشناسی
برای راه اندازی
بيمه محصولات مختلف
كشاورزی به صنعت
بيمه كشور در رابطه
با خسارات ناشی
از خشكسالی
پيش
بينی ميزان آب
قابل بارش در حوزه
های آبريز كشور
كه در مناطق خشكسالی
واقع شده اند بمنظور
مديريت بهينه آب
پايش
مداوم تغييرات
مؤلفه های خشكسالی
بمنظور تجديدنظر
در روشهای مديريت
ريسك
كمك
به استفاده بهينه
از مراتع در زمان
وقوع خشكسالی
كمك
به ارائه الگوهای
كشاورزی متناسب
با مناطق خشك در
كشور
ارائه
روشهای تغيير تدريجی
الگوی مصرف غذائی
كشور براساس توليدات
مواد غذائی در
مناطق خشك
ايجاد
بستر مناسب برون
بخشی بين واحدهای
اجرائی كشاورزی
، صنعت ، آب ، خدمات
اجتماعی برای به
حداقل رسانی زيانهای
ناشی از خشكسالی
مراحل
و روشهای اجرای
طرح :
1-شناخت
1-1
تعريف
خشكسالی و نمايه
های اصلی و فرعی
آن در زمينه های
مورد نياز
2-1 جمع آوریاطلاعات
و داده هایمرتبط
3-1
مروری
بر اقدامات مشابه
انجام شده در جهان
1-مراقبت
و نظارت
1-2
تكميل
شبكه ايستگاه های
ذيربط
2-2
تكميل
سيستم های جمع
آوری اطلاعات و
پردازش آن
3-2
بكارگيری
فن آوری پيشرفته
در ارتباطات ،
كامپيوتر و نرم
افزار بمنظور تسهيل در
امور مرتبط
4-2
تعيين
وسعت ، شدت و مدت
خشكسالی، شروع
و خاتمه خشكسالی
2-سيستم
پيش آگاهی و هشدار
1-3
ايجاد
مركز بررسی و پيش
بينی و پيش آگاهی
2-3
ايجاد
مركز هشدارهای
سريع
3-3
فراسنجی
شاخص های خشكسالی
و تر سالی
4-3
طراحی
مدل مرتبط با وضعيت
خشكسالی
5-3
اجرای
شبيه سازی ها با
آزمايش مدل و بدست
آوردن تجربيات
مختلف
3-مطالعه
و تحقيقات كاربردی
1-4 بررسی
آثار خشكسالی در
امور كشاورزی ( زير كميته
نشكيل می شود ).
2-4 بررسی
آثار خشكسالی درامور
آب ( زير كميته
تشكيل می شود ).
3-4 بررسی
آثار خشكسالی در
امور منابع طبيعی
و دام ، مراتع و
جنگل ها ( زير كميته
تشكيل می شود).
4-4 بررسي
اجتماعی و اقتصادی
آثار خشكسالی ( زيركميته
تشكيل می شود ).
5-4
بررسی
آثار خشكسالی در
امور زيست محيطی
( زير كميته
تشكيل می شود ).
6-4 بررسی مفاهيم
و استاندارد نمودن
تعاريف و نمايه
های خشكسالی و
مطالعات مرتبط ( زير
كميته تشكيل می
شود ).
4-آموزش
تخصصی و همگانی
1-5
آموزش
همگانی جهت بالا
بردن آگاهی ها
و افزايش باردهی
ها
2-5
آموزش
تخصصی كارشناس
و مديران ذيربط
5-تلفيق
يافته ها
1-6
تهيه سند
ملی اقليم در رابطه
با خشكسالی و آماده
سازی اطلس های
مورد نياز
2-6
قانونمند
كردن تصميمات و
توصيه ها
3-6
تشكيل
كميته مشترك اجرائی
و برنامه ريزی
6-نظارت
و پيگيری و هم آهنگی
1-7
تشكيل
كميته نظارت و
پيگيری دائمی
2-7
تصحيح
برنامه و اقدامات
3-7 ايجاد
ساز و كارهای غيردولتی
تعديل اثرات زيان
بار خشكسالی
اجراي كل طرح
توسط وزارت كشور
و از طريق اعتبارات
تبصرة 6 كه بطور
سال به سال تخصيص
داده خواهد شد
به اجرا درمی آيد
.
تشكيلات
راهبری پروژه
:
با توجه
به نيازهای بخشهای
مختلف اين طرح
تشكيلات زير پيشنهاد
می شود :
در
رأس اين تشكيلات
كميته ای تحت عنوان
“ كميتةراهبري
” با شركت اعضاء
ذيل كه نقش سياستگذاری
راخواهند داشت
تشكيل می گردد
:
معاون
عمرانی وزارت كشور
معاون
آب وزارت نيرو
معاون
وزير راه و ترابری
و رئيس سازمان
هواشناسي كشور
معاون
سازمان مديريت
و برنامه ريزی
كشور
معاون
جهادسازندگی
معاون
وزارت كشاورزی
كميته
ديگری تحت عنوان
“ كميته هماهنگی
طرح جامع خشكسالی
” با شركت اعضاء
زير امور مختلف
تحقيقاتی ، فنی
، اجرائی طرح را
سامان خواهند داد
. دبيرخانه اين
كميته در مركز
ملی اقليم شناسی
مستقر خواهد بود
و نمايندگان سازمانهای
زير تام الاختيار
بوده و با پيشنهاد
بالاترين مقام
سازمانی معرفی
می شوند :
نماينده
وزارت كشور
نماينده
سازمان مديريت
و برنامه ريزی
كشور
نماينده
وزارت كشاورزی
نماينده
جهاد سازندگی در
بخشهاي جنگلها
و مراتع ، آبخيزداری
و دامپروری
نماينده
سازمان هواشناسی
كشور
نماينده
وزارت نيرو
نماينده
سازمان حفاظت محيط
زيست
نماينده
وزارت بهداشت و
درمان آموزش پزشكی
3 نفر از متخصصين
و اساتيد مرتبط
مسئوليت اصلی
اجرای امور مرتبط
با اين طرح با كميته
هماهنگی خواهد
بود و اين كميته
براساس نياز ميتواند
كارشناسان مرتبط
با موضوعات مختلف
را برای جلسات
و همكاری دعوت
نمايد . آئين نامه
های مربوط به كميتةهماهنگی
در اوايل جلسه
اين كميته تهيه
و به تصويب خواهد
رسيد .كليه اقدامات
تصويب و اجرای
پروژه ها و برنامه
ريزی های اجرائی
با پيشنهاد كميته
هماهنگی فرمائيد
كميته راهبری مديريت
طرح جامع خشكسالی
انجام خواهد شد
.
مدت اجرای
پروژه :
در مرحلة اول
اين پروژه بصورت
پنجساله كه سال
اول آن سال 1379 می باشد
به مرحلة اجرا
درمی آيد .
اعتبارات
مورد نياز :
كل
اعتبارات پيش بينی
شده اجرای اين
طرح در مدت پنجسال
6 ميليارد ريال
مي باشد كه در سال
اول
باتوجه به
نياز به تجهيزات
مورد نياز 5/2 ميليارد
ريال برآورد شده
است و بقيه براساس
اعتبارات پيشرفت
اجرای طرح در سالهای
مختلف توزيع خواهد
شد .
نيازهای
تجهيزاتی نيروی
انسانی:
نيروی انسان برای اجرای اين طرح گسترده و ملی از تمامی توان متخصصين دانشگاههای سراسر كشور استفاده خواهد شد و با مذاكراتی كه در مرحلة ابتدائی با دانشگاهها و مراكز تحقيقاتی شده است ، اساتيد و متخصصين دانشگاههای زير در اين پروژه شركت خواهند داشت . دانشگاه تهران ( ژئوفيزيك ، كشاورزی و منابع طبيعی ) دانشگاه شيراز – دانشگاه فردوسی مشهد –